Opština Kovačica oduvek je bila glavni finansijer rada svog jedinog lokalnog medijskog servisa – takav način održavanja kovačičke radio i TV stanice obeležio je vladavinu svih političkih garnitura. Od 2015. godine, otkako je u Kovačici vlast preuzela Srpska napredna stranka, lokalna samouprava je iz godine u godinu izdvajala sve veće iznose iz budžeta za javno informisanje. Međutim, veliki deo tog novca odlazio je medijima koji nisu sa teritorije ove opštine, za sadržaje koji uglavnom nisu dopirali do meštana ove male i izrazito multinacionalne i multikulturalne opštine.
Prema istraživanju koje smo nedavno sproveli, više od polovine meštana ove opštine kaže da uopšte ne prati rad lokalne medijske ustanove, dok je kvalitet njenog programa ocenila nedovoljnim ocenama. Da se nastavila praksa da se o novcu odlučuje ovde, da je sva predviđena opštinska sredstva dobijao samo lokalni medijski servis i da se ništa nije davalo medijima sa strane, da li bismo danas imali respektabilniju lokalnu medijsku ustanovu?
Interes građana Opštine Kovačica – da jedna mala multinacionalna sredina za svoje pare razvija svoj višejezični lokalni mediji – u ovom slučaju skoro u potpunosti je zanemaren. Tamo gde se o interesu građana vodilo računa – da lokalna samouprava radi javnog informisanja finansira ustanovu za javno informisanje kojoj je osnivač, prema Zakonu to nije bilo dozvoljeno.
Štetne privatizacije lokalnih medija
Finansiranje javnog informisanja u Opštini Kovačica do pre deset godina izgledalo je sasvim drukčije. Prvi poziv za sufinansiranje projekata iz budžeta Opštine Kovačica radi ostvarivanja javnog interesa u oblasti javnog informisanja raspisan je 2015. godine. Dodeljena su sredstva u iznosu od 8.964.000 dinara, a stručnu komisiju koja je ocenjivala projekte činili su meštani opštine Kovačica – Janoš K. Nađ iz Debeljače, Vasile Barbu iz Uzdina i Anjička Halupova iz Kovačice. Dakle, o lokalnom novcu odlučivali su ljudi sa lokala i on je završio na računu lokalnog medija.
Onda se u čitavu stvar umešalo novo zakonodavstvo kroz tadašnji Zakon o javnom informisanju i medijima (Službeni glasnik RS, br. 83/2014, 58/2015, 12/2016), koji propisuje da jedinica lokalne samouprave obezbeđuje iz budžeta deo sredstava za ostvarivanje javnog interesa u oblasti javnog informisanja i raspoređuje ih na osnovu sprovedenih javnih konkursa i pojedinačnim davanjima, na osnovu principa o dodeli državne pomoći i zaštiti konkurencije, bez diskriminacije. Konkursi se po tom Zakonu raspisuju za projekte proizvodnje medijskih sadržaja, a pravo učešća ima izdavač medija koji je upisan u registar medija i pravno lice, odnosno preduzetnik koji se bavi proizvodnjom medijskih sadržaja i priloži dokaz da će sufinansiran medijski sadržaj biti realizovan preko medija.
Pravo učešća na konkursu je, drugim rečima, steklo svako pravno lice, odnosno preduzetnik, izuzev ustanova koje se finansiraju iz javnih prihoda. Jasno je da je ova stavka izuzetno zakomplikovala položaj Radio-televizije Opštine Kovačica.
Projekte je na ovim konkursima procenjivala stručna komisija koju imenuje rukovodilac organa što je raspisao konkurs i to iz reda nezavisnih stručnjaka za medije i medijskih radnika koji nisu u sukobu interesa i ne obavljaju javnu funkciju. Većina članova komisije imenovana je na predlog novinarskih i medijskih udruženja. Nažalost, od tada na svim budućim konkursima u tim komisijama više nije bilo viđenijih predstavnika Opštine Kovačica.
Kad interkulturalnost nije javni interes
Na pitanje kakav je bio uticaj tadašnjeg zakonodavstva na lokalne medije u Srbiji i Vojvodini kao izrazito multinacionalnoj sredini, novinar Vremena Nedim Sejdinović, koji je u vreme donošenja problematičnog Zakona o javnom informisanju i medijima bio na čelu Nezavisnog društva novinara Vojvodine, kaže da je on bio veoma negativan.
– Razloga je mnogo. Kao prvo, vlast nije dozvolila da privatizacija medija prođe regularno, kao neka vrsta tržišne utakmice u kojoj bi učestvovali i zaposleni u medijima, možda i neke strane kompanije, već je novcem građana, posredstvom svojih tajkuna ili igrača, pokupovala sve medije. Sa druge strane, zaposleni u medijima nisu bili ohrabreni da učestvuju u privatizaciji, nisu im – kao što se obećavalo – omogućeni povoljni krediti posredstvom međunarodnih organizacija. Tako su novinari u privatizujućim medijima ostavljeni na cedilu, ali iskreno – mnogi od njih i jesu navikli više da rade kako gazda kaže, a manje za javni interes.
Prema Sejdinovićevom mišljenju, najviše su stradali višejezični mediji, što je bio veliki udarac za Vojvodinu i njen identitet. Interkulturalnost nije prepoznata kao javni interes.
– Protiv interkulturalnosti je posebno bio SVM, a SNS se složio da u Vojvodini nacije žive jedne pored drugih, a ne jedne sa drugim. Ali to se dogodilo i zbog kolapsa sistema konkursnog sufinansiranja, koji je vlast na najprimitivniji način zloupotrebila i novac građana usmerila u svoja propagandna glasila. Na kraju, a to je greška svih nas koji smo učestvovali u procesu medijskih reformi, možda nije trebalo insistirati na tome da se sprovede proces privatizacije sve dok ne dođe do promene vlasti, odnosno dok ne obezbedimo da vlast poštuje zakone. Učestvovali smo nesvesno u dugoročnom pomoru vojvođanskih medija koji su izveli naprednjaci. Ostali su uglavnom ćaci-mediji i tek pokoji slobodni glas – kaže Sejdinović.
Konkursi po godinama
U skladu s novom legislativom, već 2016. godine, pored toga što je dodeljeno dvostruko više novca, veliki deo tog novca otišao je u ruke medija sa sedištem van kovačičke opštine.
Tako je RTV Pančevo dobilo čak 9.725.000 dinara, dakle, više nego Radio-televizija Opštine Kovačica, koja je tada prihodovala 7.575.000. Izvesne svote legle su i na račune medija Start Press d.o.o. Pančevo (50.000) i Udruženja građana Danubius, Novi Sad (150.000). Osim izmena u raspodeli novca, promenili su se i članovi komisije koja procenjuje projekte – bili su to Valentin Mik (UNS), Mladen Anđelko Bulut (DNV) i Miroslav Paunović (nezavisni stručnjak). Inače, sam konkurs nije bio ispravan i morao je biti menjan, jer posebni kriterijumi na konkursu 2016. godine (obim i kvalitet pređašnje saradnje sa opštinom, tradicija poslovanja podnosioca projekta i multimedijalnost) nisu bili u skladu sa Zakonom. Na drugom konkursu koji je lokalna samouprava objavila kasnije te godine, osim Radio-televizije Opštine Kovačica (3.300.000), novac je dobio i Dnevnik Vojvodina Press d.o.o. Novi Sad (200.000). Lokalna samouprava je nastavila da finansira projekte Radio-televizije Opštine Kovačica, iako to sada više nije bilo u skladu sa Zakonom.
I sledeće godine komisiju za ocenjivanje projekata opet su činili u Kovačici nepoznata imena: Mirjana Vasić (Asocijacija elektronskih medija Vojvodine), Vesna Bunijevac (AEMV) i Marko Ivanić (nezavisni stručnjak). Te godine postojali su i predlozi za sastav druge komisije (Petar Jeremić iz UNS-a, Nedim Sejdinović iz NUNS-a i NDNV-a i Miloš Lazić iz ANEM-a), ali oni nisu uvaženi. Dodeljeno je 12.980.000 dinara od čega je lokalno JP za informativnu delatnost RTV Opštine Kovačica dobilo 9.900.000 dinara, a skoro tri miliona su podelili Brifing Banat d.o.o. Pančevo i Srbija danas d.o.o. Beograd.
Godinu dana kasnije, 2018, po prvom opštinskom konkursu raspodeljeno je 18.290.000 dinara, od čega je kovačičko JP za informativnu delatnost RTV OK dobilo tek 5.500.000 dinara, a skoro 13 miliona dinara raspoređeno je na čak jedanaest medijskih projekata iz Pančeva, Novog Sada, Bele Crkve, Kačareva i Beograda.
Kasnije iste godine raspisan je još jedan konkurs sa izdvojenih 1.500.000 dinara. Komisija u sastavu Igor Kostić (Udruženje radio stanica RAB Srbija), Vesna Bunijevac (AEMV) i Miloš Lazić (UEM ComNet) razmatrala je šest pristiglih projekata i dodelila novac samo jednom – Naše crkve – opština Kovačica u izvedbi Doo Playout Adria Beograd. Inače, konkursna dokumentacija je sve vreme prilično traljavo vođena, pa su i nazivi jednih te istih ustanova iz konkursa u konkurs bivali svakakvi.
Komisije – organi partijskih moćnika
O sastavu opštinskih komisija za procenu medijskih projekata na lokalnim konkursima Nedim Sejdinović kaže da su komisije promptno pretvorene u tela koja samo sprovode odluke organa vlasti ili nadležnih partijskih moćnika.
– Možda su se u prvih godinu-dve mogli u komisijama i pronaći stručnjaci koji zaista brinu o javnom interesu i čitaju projekte, ali to je vrlo brzo – pogotovo u Vojvodini – ukinuto. Novac se deli kao da je nečija babovina – naglašava Sejdinović.
U sličnom duhu se priča nastavila i sledećih godina. Konkurs je 2019. godine ocenjivala komisija u sastavu: Jelena Tadić i Slobodan Stanković (oboje medijski stručnjaci) i Mirjana Stupar (AEMV) i od 24 miliona dinara čak 14 je otišlo za deset ponuđača sa strane, nekih od ranije poznatijih, a nekih novih (Proglas public relations doo Beograd, Savez Srba iz regiona, Studio Panuka Pančevo, DVP Digital doo Novi Sad, Open View, Vršac). Portal pancevac-online.rs je za projekat Kovačički dnevnik dobio čak 7.500.000 dinara. Lokalnom JP RTV Opštine Kovačica dato je mnogo manje od polovine ukupnog novca – 9.560.000 dinara.
Godine 2020. lokalnom javnom servisu pripalo je 7.900.000, dok je Oko info Kovačica dobilo 4.600.000 dinara da bi proizvodilo sadržaje za portal Oko info. Pošto su neki od sadržaja proizvedeni, a potom i emitovani na lokalnom medijskom servisu RTV OK, jasno je da neka povezanost između ova dva medija postoji. UG Oko info Kovačica se pojavljuje i na svim sledećim konkursima koje je raspisivala lokalna samouprava.
Preko konkursa u 2021. godini podeljeno je bezmalo 22.000.000 dinara, od toga Udruženju građana Oko info Kovačica 7.600.000, a JP za informativnu delatnost RTV Opštine Kovačica 5.500.000 dinara, dok je ostatak novca usmeren ka medijima iz Pančeva, Beograda, Bačkog Petrovca, Bele Crkve i Novog Sada.
Sledeće, 2022. godine komisija koju su činili Biljana Popadić (DNV), Aleksandra Pataji (UEM ComNet) i Zorana Bogdanović (medijski stručnjak) podelila je tačno 22.000.000. Radio-televizija Opštine Kovačica dobila je 9.600.000, a UG Oko info Kovačica 5.050.000 dinara. Ostatak novca otišao je organizacijama iz drugih sredina:
Godinu dana kasnije, 2023, podeljeno je 23.500.000 dinara, a komisija u sastavu Ladislav Lazić (DNV), Danilo Gurjanov (UEM ComNet) i Ilija Stojanović (medijski stručnjak) dodelila je ovdašnjem JP za informativnu delatnost RTV Opštine Kovačica 10.800.000 dinara, a UG Oko info Kovačica tri miliona dinara. Između ostalog, te godne je na konkursu za sufinansiranje medija izdvojeno 1.900.000 za novosadski Dnevnik, 1.800.000 za epancevo.rs, 1.210.000 za štampano izdanje Starta 013.
Pretprošle godine iznos za raspodelu preko konkursa bio je drastično smanjen – podeljeno je samo 1.000.000 dinara, što ostavlja prostor za dalju zabrinutost. Komisiju za ocenjivanje projekata činili su Velimir Petrušić (UEM ComNet) i samostalni kandidati Dragan Đukanović i Biljana Selaković. Oni su za RTV Pančevo izdvojili 380.000, a za pančevački Start 013 350.000 dinara, dok je lokalno UG Oko info dobilo 270.000 dinara. Pošto mu je istekla dozvola REM-a, JP za informativnu delatnost RTV Opštine Kovačica nije učestvovalo.
Prošle, 2025. godine podeljeno je četiri miliona dinara i to ovako: UG Oko info 1.250.000 dinara, portal Start 013 milion dinara, RTV Pančevo 950.000, TV Mostnet, tj. Sonja Kokotović pr proizvodnja audio-vizuelnih proizvoda Teddy production Novi Sad 800.000.
Jedini lokalni medij tavori, ostali neprepoznatljivi
Mala anketa sprovedena među stanovništvom Kovačice, koja se odnosila na prepoznavanje medija i proizvodnju medijskih sadržaja koji su se ticali događaja u Opštini Kovačica, pokazala je da novac utrošen na javno informisanje nije u dovoljnoj meri poslužio svojoj svrsi, niti je u pravoj meri iskorišćen u interesu javnog informisanja meštana ove multinacionalne kovačičke opštine.
RTV Pančevo je prepoznatljivo skoro polovini ispitanika (46%), ali samo 34,8 procenata anketiranih se izjasnilo da je pratilo medijske sadržaje na ovom mediju. Za portal www.pančevac-online.rs čulo je 34,8% ispitanika, ali je sadržaje na njemu ispratilo tek 8,7% meštana kovačičke opštine. Za portal Portal 013 info čulo je 43,5%, dok je sadržaje na njemu ispratilo 21,7% ispitanika. Za portal Start013 znalo je 30,4% a sa njegovim sadržajima je upoznato tek 13% anketiranih. Za porodični magazin na slovačkom jeziku Rovina čulo je 43,5% anketiranih, a sadržaje o dešavanjima u našoj opštini pratilo je tek 17,4% ispitanika.
Za novosadski list Dnevnik čulo je 43,4% ispitanika, ali je sadržaje ispratio samo jedan anketirani građanin kovačičke opštine. Ista situacija je i kod dnevnog lista Večernje novosti, za koje je čulo 52,2% anketiranih, ali je sadržaje o ovoj opštini konzumirao samo jedan ispitanik. Isto važi i za portal Mondo, za koji je čulo je 30,4% ispitanika. Za dnevne novine Alo čulo je 39,1% ispitanika, ali sadržaje o lokalnim dešavanjima na stranicama ovog dnevnika nije ispratio nijedan ispitanik. Isto je i sa dnevnikom Srpski telegraf, za koji je čulo 39,1% ispitanika, ali sadržaje o Kovačici nije ispratio niko. Za dnevnik Informer je čulo 43,5 procenta ispitanika, ali sadržaje na stranicama ovog lista nije čitao nijedan ispitanik. Za Radio Pančevo čulo je 26,1% ispitanika, ali sadržaje o zbivanjima u ovoj sredini na ovoj radio stanici nije slušao nijedan ispitanik. Za televiziju Studio B čulo je 52,2% ispitanika, ali ni sadržaje ovog medija o kovačičkim zbivanjima nije ispratio nijedan ispitanik. U isti koš spadaju i Open View iz Vršca, Vojvodina Info Net, tj. UG Danubius, portal epancevo.rs, SOS kanal plus, tj. Udruženje građana Svi smo bili deca i TV Mostnet.
Na kraju dolaze mediji koji su dobijali opštinski novac, a da za njih nijedan ispitanik nikada nije ni čuo. To su portal selasrbije.rs, tj. Udruženje za borbu protiv diskriminacije Alfa, internet portal Zeleni minuti, tj. Udruženje građana Drugi novi centar iz Pančeva, onda portal Lokalne vesti, tj. Studio Panuka iz Pančeva, onda pesma.rs, tj. Kulturno-informativno prosvetno udruženje Prosperitet iz Bele Crkve, Digital media network doo Novi Beograd, pa DVP Digital doo Novi Sad, Srpsko kolo – štampano izdanje, tj. Savez Srba iz regiona, onda Doo Playout Adria iz Beograda i na kraju Produkcija Predraga Filipovića PR filmska i televizijska produkcija Filmin3 iz Pančeva.
Praksa sufinansiranja potpuno suprotna prvobitnoj ideji
Da li su i kako lokalne samouprave mogle da sačuvaju svoje lokalne medijske ustanove u navedenom periodu nakon donošenja medijskog zakona?
Kako tvrdi novosadski novinar Nedim Sejdinović, postojao je način:
– Lokalne samouprave su mogle da ohrabre medijske profesionalce da kupe medije u kojima rade i da potom kroz proces sufinansiranja odrede dovoljna sredstva za javni interes u sferi javnog informisanja. Ili da pokušaju da pronađu strateške partnere, kvalitetne, možda u inostranstvu. Ali to je bilo iluzorno očekivati s obzirom na to da su na vlasti partije organizovanog kriminala. Njih mediji i novinari interesuju isključivo kao robovi koji će raditi ono što im se kaže, i ako može da se opere nešto novca preko njih.
Gledano iz današnje perspektive, jasno je da je pomenuta promena zakona bila ključna za javno informisanje u Opštini Kovačica. Iz situacije u kojoj je lokalna samouprava izdvajala i davala sva predviđena sredstva za medije projektima Radio-televizije Opštine Kovačica, a o tim sredstvima odlučivala komisija sastavljena od medijskih radnika sa lokala, prešlo se na situaciju u kojoj Opština izdvaja sve veće novčane iznose iz budžeta, ali onda formira komisije od ljudi koji nisu sa lokala i na kraju dodeljuje veliki novac medijima van Kovačice, za sadržaje koji najverovatnije uopšte nisu dopirali do građana ove opštine u kojoj žive Srbi, Slovaci, Mađari, Rumuni i Romi.
Dok je novac oticao na projekte medija koji nisu iz kovačičke opštine, jedini lokalni medijski servis RTV OK stagnirao je, propadao, da bi mu, na kraju, 7. marta 2024. istekla dozvola REM-a. Već 13. maja 2024. REM je izdao dozvolu za novi entitet iz Kovačice pod nazivom TV Tok, a kao pružalac medijske usluge upisano je Udruženje građana MEDIJA CENTAR KOVAČICA.
Tekst je nastao u okviru projekta „Medijska strategija po meri građana 2025 – 2031“, koji podržava Evropska komisija, a sprovode ga članice Koalicije za slobodu medija: Asocijacija lokalnih i nezavisnih medija „Lokal pres“, Asocijacija medija (AsMedi), Asocijacija onlajn medija (AOM), Nezavisno udruženje novinara Vojvodine (NDNV), Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS), Fondacija Slavko Ćuruvija i GS KUM Nezavisnost, u periodu od marta 2025. do februara 2027. godine
Za sadržaj ovog teksta isključivo je odgovorna redakcija koja je tekst pripremila i ni pod kojim uslovima se ne može smatrati da odražava stavove Evropske unije.
